Sklepienie krzyżowo-żebrowe
Od początku XII wieku, sztuka gotycka, okres wczesnego gotyku, Włochy północne, Anglia (katedra w Durham), Normandia
Sklepienie gwiaździste
Od przełomu XII i XIII wieku, sztuka gotycka, okres dojrzałego gotyku, Europa zachodnia
Sklepienie kryształowe
Od około 1470 r., sztuka gotycka, okres późnego gotyku, Miśnia (zamek Albrechtsburg), Saksonia, Niemcy
Sklepienie sieciowe
Od XIV wieku, sztuka gotycka, okres późnego gotyku, Europa Zachodnia

Źródło fotografii:
http://zasoby.open.agh.edu.pl/~08tszymanski/data/styl_gotycki.html

Sklepienia gotyckie to konstrukcje nakrywające wysokie przestrzenie o różnych planach.
Wywodzą się od wspartego na ścianach sklepienia kolebkowego o kształcie przeciętego wzdłuż walca.

Sklepienie krzyżowo-żebrowe
Półkoliste sklepienie krzyżowo-żebrowe nad przestrzenią na planie kwadratu.
W narożnikach filary. Filary dźwigają dwa łuki, krzyżujące i przenikające się na szczycie sklepienia niczym ramiona krzyża. W miejscu przecięcia się łuków, okrągła płytka zwornika, zwykle zdobiona płaskorzeźbą. Pomiędzy ramionami łuków trójkątne, wklęsłe pola tak zwane wysklepki. Łączenia wysklepek wzdłuż ramion łuków, wzmocnione żebrami z profilowanych cegieł. Żebra ciężar sklepienia przenoszą na filary. Na filarach każde żebro łączy się z smukłą kolumienką - służką, wtopioną w powierzchnię filaru. Żebra i kolumienki tworzą ciągłe linie biegnące nieprzerwanie od zwornika do posadzki lub zatrzymują się na pewnej wysokości filaru na wsporniku.

Sklepienie gwiaździste - odmiana sklepienia krzyżowo-żebrowego.
Półkoliste sklepienie gwiaździste nad przestrzenią na planie kwadratu. W narożnikach filary dźwigające ramiona łuków wzmocnionych żebrami. Żebra stapiają się z kolumienkami zarysowując ciągłą linię służek. W górze pomiędzy żebrami, trójkątne, wklęsłe pola - wysklepki. U ich szczytu okrągła, zdobiona płytka zwornika. Od zwornika ku środkom trójkątnych wysklepek, biegną pojedyncze żebra, rozgałęziając się do narożników. Utworzone po bokach łuków trójkątne powierzchnie, łączą się w wydłużone czworokąty deltoid. Wszystkie deltoidy układają się w czteroramienną gwiazdę.  

Bezżebrowe sklepienie kryształowe - odmiana sklepienia gwiaździstego.
Półkoliste sklepienie kryształowe nad przestrzenią na planie kwadratu. W narożnikach filary dźwigające ramiona łuków. Pomiędzy ramionami trójkątne, wklęsłe pola - wysklepki.
U szczytu łączą się okrągłą, zdobioną płytką zwornika. Na powierzchni wysklepek ostre szwy sklepienne, zarysowują trzy trójkątne pola. Pola po bokach ramion łączą się w wydłużone czworokąty ramion gwiazdy. Na każdym z trójkątnych pól kolejne  dwie linie ostrych szwów.
Dzielą je na trzy następne trójkąty. Utworzone liczne, małe wysklepki oddają rysunek kryształowego szlifu o formie rozbudowanej gwiazdy.

Sklepienie sieciowe - odmiana sklepienia kolebkowego
Sklepienie o kształcie przeciętego wzdłuż walca, nad powierzchnią o planie prostokąta. Dłuższe boki sklepienia wsparte na ścianach. Wzdłuż nich ostrołukowe wycięcia na okna tak zwane lunety. W nich osadzone okna. Nad lunetami pojedyncze, po bokach po dwa skośne żebra. Ich ukośnie przecinające się linie zarysowują sieć wypełnioną polami o kształcie rombów.

    Sklepienie krzyżowe zbudowane na planie kwadratu z dwóch, przenikających się sklepień kolebkowych, znano już w starożytnym Rzymie, stosowano również w architekturze romańskiej. Najprawdopodobniej tuż po 1100 roku poprzez wzmocnienie żebrami sklepienia na liniach przecinania się kolebek, uzyskano sklepienie krzyżowo-żebrowe, jeden z najważniejszych elementów architektury gotyckiej. Wraz z systemem łuków przyporowych umożliwił budowę charakterystycznych dla stylu wysokich, ażurowych budowli. W architekturze późnogotyckiej przeważały dekoracyjne odmiany sklepienia – gwiaździste, kryształowe, a także sieciowe. Te ostatnie stosowano również we wczesnym renesansie w Niemczech i Niderlandach.

Audiodeskrypcja: Marta Golik Gryglas, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
R. Toman (red.), Gotyk. Architektura, rzeźba, malarstwo, Warszawa 2000.
S. Kozakiewicz (red.), Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1976.
W. Koch, Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Warszawa 1996.Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła